DE GELDERLANDER/ DONDERDAG 8 APRIL 1999

Lunchvoorstelling brengt dagboek Etty Hillesum tot leven.

Etty, Lunchvoorstelling door Margreet Blanken. Gezien: gistermiddag, Theater aan de Rijn, Nog te zien aldaar: iedere dag tot en met zaterdag 10 april.

Door SUZANNE HOENDERDAAL

Vaak is het zo dat als je eerst het boek gelezen hebt en daarna de film (of de theater voorstelling) ziet, deze tegenvalt. Je eigen fantasie heeft al van alles ingevuld dat een regisseur later overhoop gooit. Bovendien moet er altijd een selectie gemaakt worden die toevallig de jouwe niet is.

Wat Margreet Blankers doet met Etty, een selectie uit de dagboeken van Etty Hillesum, is precies het omgekeerde. Werd het boek, ondanks de vele lichtplekken, af en toe wat zeurderig, dankzij Blanken wordt het boeiend. Door dictie, pauzes, versnellingen, zwaarte en lichtheid krijgen de fragmenten een glans die oneindig meer boeien dan het originele dagboek.

Het is de zoektocht van een 27 jarige vrouw naar zichzelf. Ze probeert zo eerlijk als mogelijk is haar gevoelens te grijpen door daar woorden aan te geven. Alle zwaarmoedigheid, twijfel en momenten van geluk worden beschreven met de bedoeling zichzelf te leren kennen.

Etty Hillesum werd geboren in 1914. Ten tijde van haar zelfonderzoek was de Tweede Wereldoorlog net uitgebroken. Die sluipt maar langzaam haar bespiegelingen binnen. Het begint dan ook als een ego document dat zich uitsluitend richt op zichzelf. Een buitenwereld is er niet.

Pas halverwege dringt daar iets van door met maatregelen als 'Verboden voor Joden'. Etty was joods en zou in 1943 omkomen. Die wetenschap wordt des te wranger bij het ondergaan van al die energie die in het zelfonderzoek werd gestoken.
Margreet Blanken hield de voorstelling heel sober. Met niet meer dan een tafel, een stoel en het dagboek vertelde ze wat haar personage bewoog. Het is bepaald geen statische voorstelling. Op een heel natuunlijke manier werd gezeten, gestaan, gelopen, op de tafel geleund, verder gebladerd in het dagboek.

Etty Hillesum was een gecompliceerd mens voor zichzelf. Gewend om op haar hersens te vertrouwen, maakte ze de overstap naar haar gevoelsleven. Dat varieerde van depressief tot euforisch, van hang naar erotiek en religiositeit tot nuchtere zelfspot. Regelmatig geeft ze zichzelf op haar donder. Ze moet ophouden met uiterlijke ijdelheden, met haar drang aardig gevonden te worden door iedereen, met haar tegenstrijdige verlangens op het gebied van de liefde, met haar gepeuter in haar emoties. Er moet eerst maar eens een meloen gekocht worden op de markt.

Dankzij Margeet Blanken groeit er een vrouw waar je je zonder moeite mee identificeert. Die aardig is en irritant, die geestig is en intelligent. De gekozen fragmenten schetsen een goed portret. De voordracht van Blanken maakt van Hillesum een mens van vlees en bloed. De langdradigheis is weg.